عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
475
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
و ديت زنان از هر جنس نيمهء ديت مردان است ، و عاقلهء مرد عصبهء وى باشند ، آنان كه بعضيّت و جزئيّت در ميان ايشان نباشد يعنى كه پدران و فرزندان در آن نشوند ، و اين بمذهب شافعى است ، على الخصوص آن گه اين عاقله تحمل ديت مخففه كنند به شرط آنك مكلف باشند ، و توانگر و موافق جوانى در دين به مدت سه سال هر سالى ثلث ديت ، و آنكه هر توانگرى را هر سال نيم دينار و اگر متوسط باشد دانگ و نيم ، و آنچه در بايد از بيت المال مسلمانان بدهند . ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ رَحْمَةٌ - اين عفو كردن قصاص و ديت دادن تخفيفى تمام است و رحمتى فراخ از خداوند شما ، و ديت اين امت را خاصه ، كه هيچكس ديگر را نبود از ولد آدم ، در تورية قصاص است يا عفو ، و در انجيل امر است بعفو ، و در قرآن هم قصاص است و هم عفو و هم ديت . در خبر مىآيد كه مصطفى صلى اللَّه عليه و آله و سلّم گفت - « ثم انتم يا خزاعه قد قتلتم قتيلا من هذيل و انا و اللَّه عاقله فمن قتل قتيلا بعده فاهله بين خيرتين : ان احبّوا قتلوا ، و ان احبّوا اخذ و العقل » . فَمَنِ اعْتَدى . . . . - اين را دو تأويل كردهاند : يكى آنست كه يك بار از قاتل بنا حق بيش ديت نپذيرند ، اگر ديگر كشند لا بد وى را قصاص كنند ، هر چند كه ولىّ خون بديت رضا دهد ، و اين مذهب قومى است از علما . و ديگر تأويل آنست كه از آن كس كه با خون ناحق گردد پس آنك يك بار ديت ستدند ازو ، توبت نپذيرند و لا بد فردا به آتش عذاب كنند او را ، و از اعتداست ولىّ خون را كه گويد بديت رضا دادم تا قاتل فرا پيش آيد ايمن ، آن گه وى را بكشد . وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ . - الآية . . . - اى و لكم فى القصاص ناه ، ميگويد شما را در باز كشتن كشندگان مسلمانان بگزاف زندگانى است و بازداشتن ديگران مردمان را از كشتن بگزاف . يا أُولِي الْأَلْبابِ - اى خداوندان خرد ، و اى زيركان ، در جاهليت قاتل